Zasady dopuszczalności słów w grach

Ogólnie: dopuszczalne są słowa znajdujące się w jakimkolwiek słowniku ortograficznym, języka polskiego, poprawnej polszczyzny bądź wyrazów obcych i ich wszystkie poprawne formy gramatyczne z wyjątkiem nazw własnych (słowa rozpoczynające się wielką literą), skrótów i słów z łącznikiem lub apostrofem.

Szczegółowe zasady:

1. Za słowo uważa się grupę liter oddzielonych od innych słów przerwami międzywyrazowymi. Słowa zawierające apostrof, łącznik lub niepolskie znaki diakrytyczne są niedozwolone.

   Za skrót uważa się połączenie kilku liter stosowane w piśmie do zapisania wyrazu (kilku wyrazów), ale odczytywane w formie pełnego wyrazu (kilku wyrazów), np. zł, mgr, płk, jw., jak również wyrazy, których odczytanie wymaga rozbudowy o brakujące głoski zgodnie z polską fonetyką, np. bmw, htmlowski, abc.

2. Prawidłowość, a więc dopuszczalność, formy gramatycznej słowa oznacza, że:

   • forma podstawowa wyrazu lub jej forma fleksyjna znajduje się jako hasło, podhasło lub część ich definicji, z pominięciem przykładów zastosowania w zdaniu, w jednym z dozwolonych źródeł słów wymienionych w punkcie 3., przy czym za niedopuszczalne uznaje się składniki zwrotów obcojęzycznych niewystępujące jako samodzielne hasła (np. niedopuszczalne są: aspera, iacta),
   • forma gramatyczna utworzona od formy podstawowej wyrazu jest zgodna z zasadami gramatycznymi i ortograficznymi języka polskiego (dopuszczone są więc formy potencjalne, poprawne ze względów ortograficznych i gramatycznych, choć nieużywane w żywej polszczyźnie).

   Forma podstawowa wyrazu to:

   • dla rzeczownika: mianownik liczby pojedynczej (lub mianownik liczby mnogiej dla występujących tylko w liczbie mnogiej),
   • dla rzeczownika odczasownikowego: bezokolicznik, przy czym oboczny rzeczownik odczasownikowy nie jest uznany za dopuszczalny, o ile mianownik liczby pojedynczej tego rzeczownika nie jest umieszczony jako hasło w dozwolonym źródle,
   • dla czasownika: bezokolicznik (uwaga: dla czasownika przedrostkowego forma podstawowa to bezokolicznik przedrostkowy),
   • dla przysłówka: stopień równy przysłówka (nie przymiotnik!),
   • dla przymiotnika: stopień równy przymiotnika w mianowniku (uwaga dotycząca form gramatycznych: dla przymiotników w stopniu wyższym lub najwyższym przy ich formie podstawowej musi być podana w dopuszczonym źródle forma stopnia wyższego lub najwyższego, w przeciwnym przypadku przymiotnik taki posiada tylko formę złożoną),
   • dla imiesłowu przymiotnikowego czynnego: bezokolicznik odpowiedniego czasownika,
   • dla imiesłowu przymiotnikowego biernego i przeszłego: bezokolicznik odpowiedniego czasownika (uwaga dotycząca form gramatycznych: końcówka mianownika liczby pojedynczej rodzaju męskiego musi być wymieniona w dopuszczonym źródle wśród dozwolonych form czasownikowych odpowiedniego bezokolicznika, w informacji przyhasłowej słownika, wynikać z niej, z definicji lub przykładów użycia),
   • dla imiesłowu przysłówkowego uprzedniego: bezokolicznik odpowiedniego czasownika dokonanego,
   • dla imiesłowu przysłówkowego współczesnego: bezokolicznik odpowiedniego czasownika niedokonanego.

3. Źródłami słów dopuszczonych do gry są:

   • słowniki języka polskiego,
   • słowniki wyrazów obcych,
   • słowniki poprawnej polszczyzny,
   • słowniki ortograficzne

   ...wydane przez dowolne wydawnictwo po 1990 roku z wyjątkiem słowników wymienionych w dodatku A. W przypadku różnej oceny poprawności wyrazu przez różne źródła przyjmujemy, że jest on poprawny, jeżeli jest dopuszczony według któregokolwiek z takich słowników.

   Gwoli wyjaśnienia: NIE przyjmuje się za źródła dopuszczalnych słów: encyklopedii, leksykonów, słowników frazeologicznych, etymologicznych, gwarowych, tematycznych i branżowych, glosariów, tezaurusów i wszystkich innych zbiorów słów, o ile słowa nie zostały uznane przez autorów słowników dopuszczalnych wypunktowanych powyżej.

4. Dopuszczalne są w szczególności:

   • dla rzeczowników:

     • liczba mnoga wszystkich rzeczowników odmiennych (np.: dury, tleny) niezależnie od tego, czy słownik dopuszcza liczbę mnogą, czy nie,
     • liczba pojedyncza rzeczowników odnotowanych w słownikach tylko w liczbie mnogiej, ale używanych również w liczbie pojedynczej (np. związki chemiczne, grupy osób),
     • wołacz wszystkich rzeczowników odmiennych (np.: kapusto, kontemplacjo),
     • dopełniacz liczby mnogiej rzeczowników rodzaju żeńskiego zakończonych na -ia, -ja, w które w dopełniaczu l. poj. mają końcówkę -ii, -ji, w formie z końcówką -yj, -ij (np.: akacyj, konwalij),
     • mianownik liczby mnogiej rzeczowników męskoosobowych w formie niemęskoosobowej (np.: pany, generały, cary),
     • wołacz w formie z końcówką -cze dla rzeczowników męskoosobowych zakończonych w mianowniku liczby pojedynczej na -ec (np.: chłopcze, pechowcze, kaowcze),
     • formy rzeczownika występujące wyłącznie w połączeniu z innymi częściami mowy (np.: /w/ ręku, /innymi/ słowy),
     • przestarzałe formy odmiany, o ile podają je słowniki (np.: oczy-ócz, osy-ós, pakt-pakta),
     • formy liczby mnogiej rzeczowników rodzaju nijakiego pochodzenia łacińskiego o końcówce -um bez względu na ograniczenia słownikowe (ndm), np. wademeka, oleach.

   • dla czasowników:

     • formy czasowników występujących wyłącznie w stronie zwrotnej (np.: głowisz),
     • wszystkie występujące w słownikach formy trybu rozkazującego od wszystkich czasowników niedefektywnych (np.: móż, służ, pleń, czytaj, naumiej), przy czym formy oboczne są uznawane za dopuszczalne, o ile znajdują się w informacjach fleksyjnych pod hasłem
     • formy bezosobowe od wszystkich czasowników niedefektywnych (np.: czytano, pielono),
     • pierwsza i druga osoba rodzaju nijakiego liczby pojedynczej wszystkich czasowników niedefektywnych (np.: myłom, prałoś, rysowałobyś),
     • pierwsza i druga osoba czasowników nie odnoszących się do osób (np.: snę, mżę, świtam).

   • dla przymiotników i imiesłowów:

     • rodzaj męskoosobowy wszystkich przymiotników i imiesłowów (np.: budowani, obeznani, udowi),
     • rodzaj przymiotnika niezgodny z naturalnym (np.: zamężny, żonata),
     • forma przymiotnikowa występująca wyłącznie w połączeniu z inną częścią mowy (na przykład łączące się z przyimkiem "po" formy zakończone na -cku, -dzku, -sku utworzone od przymiotników odrzeczownikowych zakończonych na -ski, -dzki, -cki - a więc np.: kowalsku, łucku, grodzku).

5. Zasady pisowni łącznej.

   • prefiks nie- pisany łącznie jest dozwolony:

   • z niezaprzeczonymi (przez prefiks nie-) odmiennymi przymiotnikami w stopniu równym (np.: niedrogi, nieodmienny; ale: nie fair, nie foolproof),
   • z niezaprzeczonymi (przez prefiks nie-) przysłówkami w stopniu równym utworzonymi od przymiotnika (np.: niedrogo, niejasno) lub liczebnika (np.: niedwukrotnie, niedwojako),
   • z liczebnikami porządkowymi (np.: niepierwszy, niesetny), mnożnymi (np.: niepodwójny, niepoczwórny), wielorakimi (np.: niedwojaki, nietrojaki) oraz krotnymi (np. niedwukrotny, niestukrotny),
   • z niezaprzeczonymi rzeczownikami odczasownikowymi (np.: niepranie, niemarć),
   • z imiesłowami przymiotnikowymi czynnymi i biernymi (np.: nieczytający, niezamatowany),

   niedozwolona jest natomiast łączna pisownia przedrostka nie-:

   • z przymiotnikami zakończonymi na -cku, -dzku, -sku,
   • z przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym,
   • z przysłówkami niepochodzącymi od przymiotników i liczebników;

   • sufiksy -że i -ż są dozwolone w pisowni łącznej:

     • z osobowymi formami czasownika w trybie rozkazującym (np.: zróbże, myjcież; ale nie: zrobiłże, będzieszże),
     • ze słowami niebędącymi czasownikami, które występują z nimi jako hasło, podhasło lub część definicji w dozwolonym źródle słów (np.: alboż, ależ, jakoż, omalże; ale nie: jestże, maszże);

   • niedopuszczalne jest dodawanie cząstek: -żem, -żeś, -żeśmy, -żeście do jakiejkolwiek części mowy;

   • przyrostki trybu przypuszczającego: -by, -bym, -byś, -byśmy, -byście pisane łącznie tylko z osobowymi formami czasownika (np.: myłabym, patrzyłobyś, walczyłybyście);

   • cząstki czasownikowe: -em, -eś, -eśmy, -eście, -m, -ś, -śmy, -ście są dozwolone w pisowni łącznej:

     • z osobowymi formami czasownika (np.: mikotałem, kąpałyście),
     • z zamieszczonymi w dopuszczalnych źródłach spójnikami i partykułami zakończonymi na -by (np.: żebym, czyżbyście, niechbyśmy, jakobyście),
     • łącznie z wyrazami byle i bodaj (np.: byleśmy, bodajem);

     niedozwolone jest natomiast stosowanie tych przyrostków z innymi częściami mowy (np.: pięknaś, komuśmy, dawnoście, zęzęś);

   • sufiks -li dozwolony jest w pisowni łącznej tylko w słowach podanych jako hasło, podhasło lub część definicji w dopuszczalnym źródle słów (np.: znaszli, chceszli);

   • forma zaimkowa -ń dozwolona jest w pisowni łącznej z przyimkami, jeżeli w takiej postaci występuje jako hasło, podhasło lub część definicji w dopuszczalnym źródle słów (np.: weń, zeń, odeń; niedozwolone są: spodeń, pozań, zzań);

   • o przyimki złożone pisane łącznie, tylko o ile podane są jako hasło, podhasło lub część definicji w dopuszczalnym źródle słów (np.: spopod, spomiędzy).

Dodatek A:

Słowniki wydane po 1990 r. nie będące źródłem słów dopuszczalnych do gry:

1. "Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych", W. Kopaliński (wszystkie wydania),
2. "Słownik języka polskiego", W. Doroszewski (pierwodruk 1958-69, wznowienie 1996-97, wersja elektroniczna 2000),
3. "Słownik języka polskiego" wyd. M. Arcta i inne przedruki słowników przedwojennych,
4. "Popularny słownik wyrazów obcych", Leszek Bogdan Jawor, Printex,
5. "Słownik ortograficzny języka polskiego", Mieczysław Szymczak, PWN (wszystkie wydania).

Opracowanie: meg na podstawie zasad dopuszczalności słów PFS.