• strona główna
• słowa
• komentarze
• więcej >

Zasady dopuszczalności słów w grach

Ogólnie zasada jest taka, że dopuszczalne są słowa znajdujące się w jakimkolwiek słowniku ortograficznym, języka polskiego, poprawnej polszczyzny bądź wyrazów obcych i ich wszystkie poprawne formy gramatyczne z wyjątkiem nazw własnych (słowa rozpoczynające się wielką literą), skrótów i słów z łącznikiem lub apostrofem.

Poniżej znajduje się treść zasad w wersji bardziej szczegółowej (opracowane przez meg na bazie zasad dopuszczalności słów wydanych przez PFS).

1. Za słowo uważa się grupę liter oddzielonych od innych słów przerwami międzywyrazowymi. Słowa zawierające apostrof, łącznik lub niepolskie znaki diakrytyczne są niedozwolone.

   Za skrót uważa się połączenie kilku liter stosowane w piśmie do zapisania wyrazu (kilku wyrazów), ale odczytywane w formie pełnego wyrazu (kilku wyrazów), np. zł, mgr, płk, jw., jak również wyrazy, których odczytanie wymaga rozbudowy o brakujące głoski zgodnie z polską fonetyką, np. bmw, htmlowski, abc.

2. Prawidłowość, a więc dopuszczalność, formy gramatycznej słowa oznacza, że:

   • forma podstawowa wyrazu lub jej forma fleksyjna znajduje się jako hasło, podhasło lub część ich definicji, z pominięciem przykładów zastosowania w zdaniu, w jednym z dozwolonych źródeł słów wymienionych w punkcie 3., przy czym za niedopuszczalne uznaje się składniki zwrotów obcojęzycznych niewystępujące jako samodzielne hasła (np. niedopuszczalne są: aspera, iacta),
   • forma gramatyczna utworzona od formy podstawowej wyrazu jest zgodna z zasadami gramatycznymi i ortograficznymi języka polskiego (dopuszczone są więc formy potencjalne, poprawne ze względów ortograficznych i gramatycznych, choć nieużywane w żywej polszczyźnie).

   Forma podstawowa wyrazu to:

   • dla rzeczownika: mianownik liczby pojedynczej (lub mianownik liczby mnogiej dla występujących tylko w liczbie mnogiej),
   • dla rzeczownika odczasownikowego: bezokolicznik, przy czym oboczny rzeczownik odczasownikowy nie jest uznany za dopuszczalny, o ile mianownik liczby pojedynczej tego rzeczownika nie jest umieszczony jako hasło w dozwolonym źródle,
   • dla czasownika: bezokolicznik (uwaga: dla czasownika przedrostkowego forma podstawowa to bezokolicznik przedrostkowy),
   • dla przysłówka: stopień równy przysłówka (nie przymiotnik!),
   • dla przymiotnika: stopień równy przymiotnika w mianowniku (uwaga dotycząca form gramatycznych: dla przymiotników w stopniu wyższym lub najwyższym przy ich formie podstawowej musi być podana w dopuszczonym źródle forma stopnia wyższego lub najwyższego, w przeciwnym przypadku przymiotnik taki posiada tylko formę złożoną),
   • dla imiesłowu przymiotnikowego czynnego: bezokolicznik odpowiedniego czasownika,
   • dla imiesłowu przymiotnikowego biernego i przeszłego: bezokolicznik odpowiedniego czasownika (uwaga dotycząca form gramatycznych: końcówka mianownika liczby pojedynczej rodzaju męskiego musi być wymieniona w dopuszczonym źródle wśród dozwolonych form czasownikowych odpowiedniego bezokolicznika, w informacji przyhasłowej słownika, wynikać z niej, z definicji lub przykładów użycia),
   • dla imiesłowu przysłówkowego uprzedniego: bezokolicznik odpowiedniego czasownika dokonanego,
   • dla imiesłowu przysłówkowego współczesnego: bezokolicznik odpowiedniego czasownika niedokonanego.

3. Źródłami słów dopuszczonych do gry są:

   • słowniki języka polskiego,
   • słowniki wyrazów obcych,
   • słowniki poprawnej polszczyzny,
   • słowniki ortograficzne

   ...wydane przez dowolne wydawnictwo po 1990 roku z wyjątkiem słowników wymienionych w dodatku A. W przypadku różnej oceny poprawności wyrazu przez różne źródła przyjmujemy, że jest on poprawny, jeżeli jest dopuszczony według któregokolwiek z takich słowników.

   Gwoli wyjaśnienia: NIE przyjmuje się za źródła dopuszczalnych słów: encyklopedii, leksykonów, słowników frazeologicznych, etymologicznych, gwarowych, tematycznych i branżowych, glosariów, tezaurusów i wszystkich innych zbiorów słów, o ile słowa nie zostały uznane przez autorów słowników dopuszczalnych wypunktowanych powyżej.

4. Dopuszczalne są w szczególności:

   • dla rzeczowników:

     • liczba mnoga wszystkich rzeczowników odmiennych (np.: dury, tleny) niezależnie od tego, czy słownik dopuszcza liczbę mnogą, czy nie,
     • liczba pojedyncza rzeczowników odnotowanych w słownikach tylko w liczbie mnogiej, ale używanych również w liczbie pojedynczej (np. związki chemiczne, grupy osób),
     • wołacz wszystkich rzeczowników odmiennych (np.: kapusto, kontemplacjo),
     • dopełniacz liczby mnogiej rzeczowników rodzaju żeńskiego zakończonych na -ia, -ja, w które w dopełniaczu l. poj. mają końcówkę -ii, -ji, w formie z końcówką -yj, -ij (np.: akacyj, konwalij),
     • mianownik liczby mnogiej rzeczowników męskoosobowych w formie niemęskoosobowej (np.: pany, generały, cary),
     • wołacz w formie z końcówką -cze dla rzeczowników męskoosobowych zakończonych w mianowniku liczby pojedynczej na -ec (np.: chłopcze, pechowcze, kaowcze),
     • formy rzeczownika występujące wyłącznie w połączeniu z innymi częściami mowy (np.: /w/ ręku, /innymi/ słowy),
     • przestarzałe formy odmiany, o ile podają je słowniki (np.: oczy-ócz, osy-ós, pakt-pakta),
     • formy liczby mnogiej rzeczowników rodzaju nijakiego pochodzenia łacińskiego o końcówce -um bez względu na ograniczenia słownikowe (ndm), np. wademeka, oleach.

   • dla czasowników:

     • formy czasowników występujących wyłącznie w stronie zwrotnej (np.: głowisz),
     • wszystkie występujące w słownikach formy trybu rozkazującego od wszystkich czasowników niedefektywnych (np.: móż, służ, pleń, czytaj, naumiej), przy czym formy oboczne są uznawane za dopuszczalne, o ile znajdują się w informacjach fleksyjnych pod hasłem
     • formy bezosobowe od wszystkich czasowników niedefektywnych (np.: czytano, pielono),
     • pierwsza i druga osoba rodzaju nijakiego liczby pojedynczej wszystkich czasowników niedefektywnych (np.: myłom, prałoś, rysowałobyś),
     • pierwsza i druga osoba czasowników nie odnoszących się do osób (np.: snę, mżę, świtam).

   • dla przymiotników i imiesłowów:

     • rodzaj męskoosobowy wszystkich przymiotników i imiesłowów (np.: budowani, obeznani, udowi),
     • rodzaj przymiotnika niezgodny z naturalnym (np.: zamężny, żonata),
     • forma przymiotnikowa występująca wyłącznie w połączeniu z inną częścią mowy (na przykład łączące się z przyimkiem "po" formy zakończone na -cku, -dzku, -sku utworzone od przymiotników odrzeczownikowych zakończonych na -ski, -dzki, -cki - a więc np.: kowalsku, łucku, grodzku).

5. Zasady pisowni łącznej.

   • prefiks nie- pisany łącznie jest dozwolony:

     • z niezaprzeczonymi przymiotnikami w stopniu równym (np.: niedrogi, nieodmienny),
     • z niezaprzeczonymi przysłówkami w stopniu równym utworzonymi od przymiotnika (np.: niedrogo, niejasno),
     • z niezaprzeczonymi rzeczownikami odczasownikowymi (np.: niepranie, niemarć),
     • z imiesłowami przymiotnikowymi czynnymi i biernymi (np. nieczytający, niezamatowany),

     niedozwolona jest natomiast łączna pisownia przedrostka nie-:

     • z przymiotnikami zakończonymi na -cku, -dzku, -sku,
     • z przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym,
     • z przysłówkami nie pochodzącymi od przymiotników;
   • sufiksy -że i -ż są dozwolone w pisowni łącznej z odpowiednią formą czasownika w trybie rozkazującym (np. zróbże, myjcież); niedozwolone jest stosowanie przyrostków z czasownikami w formie innej niż rozkazująca (np.: zrobiłże);
   • przyrostki trybu przypuszczającego: -by, -bym, -byś, -byśmy, -byście pisane łącznie tylko z odpowiednimi formami czasownika (np.: myłabym, patrzyłobyś, walczyłybyście);

   • sufiksy: -em, -eś, -eśmy, -eście, -m, -ś, -śmy, -ście są dozwolone w pisowni łącznej:

     • z odpowiednimi formami czasownika (np.: mikotałem, kąpałyście),
     • z zamieszczonymi w dopuszczalnych źródłach spójnikami i partykułami zakończonymi na -by (np.: żebym, czyżbyście, niechbyśmy, jakobyście),
     • łącznie z wyrazami byle i bodaj (np.: byleśmy, bodajem);

     niedozwolone jest natomiast stosowanie tych przyrostków z innymi częściami mowy (np.: pięknaś, komuśmy, dawnoście, zęzęś);

   • forma zaimkowa -ń dozwolona jest w pisowni łącznej z przyimkami, jeżeli w takiej postaci występuje jako hasło w słowniku (np. weń, zeń, odeń; niedozwolone są: spodeń, pozań, zzań);
   • przyimki złożone pisane łącznie, tylko o ile podane są w słowniku (np.: spopod, spomiędzy);
   • sufiks -li dozwolony jest w pisowni łącznej tylko w słowach podanych w słowniku jako hasło (np.: znaszli), zaś niedozwolony w innych wypadkach (np.: życzyszli).

   Ograniczenia w pisowni łącznej z sufiksami nie dotyczą słów, które występują już z nimi jako hasło lub podhasło w dopuszczalnych słownikach.